WELCOME

Κόρη Μαγουλιανίτισσα τι μας κουνάς το χέρι
Μαζί θα το γλεντήσουμε τούτο το καλοκαίρι.
Θυμάσαι που σε φίλησα στον πλάτανο στη βρύση
και βάλαμε και μάρτυρες τα φύλλα του πλατάνου
Τα φύλλα τώρα πέσανε και ποιός θα μαρτυρήσει
Θα μαρτυρήσει ο πλάτανος, θα μαρτυρήσει η βρύση.

Λάμπρος Καραδήμας - ο Πελοποννήσιος Καραγκιοζοπαίκτης του θεάτρου Σκιών Print

Ἡ ύ­πα­ρξη της Σκιάς συνδέεται με μια δέσμη γοητευτικών θεωριών, πα­λαιών ό­σο καί η ὕ­πα­ρξη τοῦ ἥ­λιου ὡς πηγή φωτς. Ἡ μυστηρια­κή ὑ­πστα­ση τῆς Σκις καί ἡ σύ­νδεσή της μέ τήν ἀνθρώ­πινη ψυχή ντικα­τοπτρί­στηκε πό νωρς σέ δοξα­σες φρικα­νικῶν καί ἀσια­τικῶν χωρν. Στος κόλπους αὐ­τῶν τῶν πα­ρα­δσεων θά πρπει νά γεννθηκε καί τό Θέα­τρο τῶν Σκιν. Πα­ρά τήν δυνα­μία ἐ­ξα­γωγῆς σφα­λῶν συμπερα­σμτων γύ­ρω τήν κα­τα­γωγή τοῦ εἴ­δους, μέ βεβαιτητα μπορεῖ νά γί­νει λγος γιά ὕ­πα­ρξη Θετρου Σκιῶν σέ χρες ὅ­πως ἡ Ἰ­νδία, Κίνα, Ἰ­νδονησία, Ταϋ­λάνδη, τό Μπα­λ, ἡ Ἰάβα, Μα­λαισία, Κα­μπτζη, Αἴ­γυπτος. Στς χρες αὐ­τς, πρωτα­γωνιστοῦν φιγορες μν, ὄ­χι ὅ­μως ὅ­πως ὁ δικός μας καί ὁ κυπρια­κός Κα­ρα­γκιζης, ἀλλά κυρως θεοκαί ἥ­ρωες τοπικῶν μύ­θων καί πα­ρα­δσεων. Τό δημοφιλές θέα­μα φαί­νεται πς   μετα­φρεται σέ νέα ἐ­δφη κθε φορά πομιά χώ­ρα κα­τα­κτᾶ μία λλη. Στά πλαί­σια αὐ­τά εἰ­κζεται πς ἡ Αἴ­γυπτος ὑ­πῆρξε τό κα­νλι μετα­φορᾶς του στήν Ὀθωμα­νική αὐ­τοκρα­τορία, καί αὐ­τή μέ τή σειρά της ὁ δίαυλος πρός τήν Ἑλλδα. Ἄς σημειωθεῖ πς ἤ­δη πό τήν Αἴ­γυπτο καί τόν 13ο περί­που αἰώνα μ.Χ. χρησιμοποιεται ὡς ὄ­νομα ἥ­ρωα Κουκλοθετρου τό «­Κα­ρα­κού­ς», ποστήν Τουρκία τοῦ 15ου καί 16ου γί­νεται “Karagöz καί στήν Ἑλλδα τοῦ 19ου καί 20οῦ «­Κα­ρα­γκιζης». Πα­ράλληλα, σέ χρες ὅ­πως ἡ Περσία, ἡ Λιβύη καί ἡ Ἀ­λγερία, ἀλλά καί στά Βαλκνια, ἥ­ρωες τῶν θεα­μτων τους πα­ντοῦν σέ πα­ρμοια ὀ­νμα­τα.

Τό «­Θέα­τρο τοῦ Κα­ρα­γκιζη», πλέον, ἐ­ρχμενο στήν Ἑλλδα στα­δια­κά ἐ­ξελληνί­ζεται: τό μγεθος τῆς σκηνῆς καί τῶν φιγουρῶν μεγα­λώ­νει, οἱ βωμολοχες –­κα­θς στα­δια­κά γί­νεται οἰ­κογενεια­κό θέα­μα–ἀποβλλονται, ἐ­νῶ σέ μνιμο σκηνικό να­δεικνύεται ἡ πα­ργκα ἀπνα­ντι στό σα­ράι, γιά νά θυμζει τήν τα­ξική ντί­θεση, τήν ντιπα­ρθεση ἐ­ξουσα­ς-λαοῦ. Πολλοἥ­ρωες (πως ὁ Σταύ­ρα­κα­ς) ποκτοῦν ἑλληνικά ὀ­νμα­τα, πα­ρα­δοσια­κή ἐ­νδυμα­σία (ὁ μπα­ρμπα-Γιῶργος), ἐ­νῶ κα­τά τήν εἴ­σοδό τους στή σκηνή κού­γονται τρα­γού­δια ἀπό τὸν τπο κα­τα­γωγῆς τους (π.χ. κα­ντδαγιά τόν ζα­κυνθινό Διονύ­σιο). Ἐ­πιπλέον, τά ρωικά ἔ­ργα (ὅ­πως ὁ περί­φημος «­Κα­τσα­ντώ­νης» καί «Ἀ­θα­νσιος Διά­κος»), ἀλλά καί ὅ­λα τά ἔ­ργα ἐ­κενα ποσυμβα­δί­ζουν μέ τήν ἑλληνική ἐ­πικαιρτητα (γιά πα­ράδειγμα τό «­Γράμμος καί Βί­τσι», τό «­Δρά­μα τοῦ Ἀ­θα­να­σπουλου», «παχονισμός τῶν Κα­ραολῆ καί Δημητρου») να­νεώ­νουν τό δρα­μα­τολγιο τοῦ Θετρου Κα­ρα­γκιζη καί ἀποδεικνουν σέ πσο μεγλο βα­θμό τό λαϊκό αὐ­τό θέα­μαγονιμοποιθηκε πό τήν ἑλληνική πρα­γμα­τικτητα.

Οἱ σημα­ντικές αὐ­τές ἀλλα­γές πραγμα­τοποιονται ὡς ἐ­πτό πλεστον στήν Πελοπόννησο, καί δή στήν Ἀ­χαΐα, ὅ­που μιά πλειδα ἐ­ξαί­ρετων κα­ρα­γκιοζοπαικτῶν, μέ πρωτεργτη τόν Δημήτριο Σα­ρδού­νη Μί­μα­ρο, τς ἐ­μπνέεται καί τς μετα­λα­μπα­δεει. Στος κλπους τῆς Πελοποννσου θά γα­λουχηθοῦν καί θά δρσουν ἐ­παγγελμα­τες καρα­γκιοζοπαῖκτες, ὅ­πως οἱ Βα­σί­λα­ρος, Ντ. Θεοδωρπουλος, Ἀ­ρεοπολί­της, Μνος, ρστης, Ἀ­ντώ­να­ρος, Ντα­μα­δκης, Κώ­στα­ρος, Γιάννα­ρος, Θ. Σπυρόπουλος κ.ἄ. Κα­θς τό Θέα­τρο τοῦ Κα­ρα­γκιζη νκει στήν προφορική λαϊκή τχνη, τῆς ποίας τά ἴ­χνη συνθως χνονται μέ τόν θνα­το τοῦ κστοτε καλλιτχνη, δέν εἶ­ναι λί­γα τά ὀ­νματα κα­ρα­γκιοζοπαικτῶν ποσμερα πα­ρα­μένουν στό εὐ­ρκοινό γνωστα, ἄν καί στήν ἐ­ποχῆ τος ἐ­πιτλεσαν σπουδαῖο ψυχα­γωγικό καί κποτε κοινωνικό ἔ­ργο. Ἀ­νμεσα στος τεχνίτες τοῦ εἴ­δους ποδυστυχῶς σμερα δέν περιλα­μβάνονται στς σελί­δες πολυτελῶν ἐ­κδόσεων, ἀλλά εὐ­τυχῶς πα­ρα­μνουν στς μνμες καί τς κα­ρδιές ὅ­σων πα­ρα­κολού­θησαν πα­ρα­στσεις τους, συγκα­τα­λγεται καί ὁ Λμπρος Κα­ρα­δμα­ς, στοῦ ποου τό ἔ­ργο θά περιηγηθομε.

Ὁ Λάμπρος Κα­ρα­δμα­ς, γεννθηκε στό Κερκζι Μεγα­λοπλεως τό 1900 καί ἔ­ζησε τά ἐ­φηβικά του χρνια μετα­ξἈ­ρκα­δίας καί Μεσσηνίας ὅ­που διέμεναν συγγενεῖς του. Ἐ­κεῖ θά πρπει νά πρωτοῆρθε σέ ἐ­πα­φή καί μέ τό θέαμα τοῦ Κα­ρα­γκιζη. Κα­τα­τασσμενος στό τγμα τοῦ Πλα­στρα, βίωσε τόν πνο τῆς Μικρα­σια­τικῆς Κα­τα­στροφς, ἐ­νῶ ἐ­πιστρφοντα­ς ἔ­μεινε στήν Ἀ­θήνα προκειμνου νά μθει κποια τχνη. Ἐ­κεῖ μα­θτευσε στόν μπερντέ τοῦ σπουδαίου Ἀ­θηναίου κα­ρα­γκιοζοπαί­κτη Ἀ­ντώ­νη Μόλλα, μα­θαί­νοντας τσο τή μθοδο κα­τα­σκευῆς καί κί­νησης τῶν φιγουρν, ὅ­σο καί τήν τεχνική ἀλλαγῆς τῆς φωνς, προκειμνου ν’ ποδί­δει πιστά τόν κθε ἥ­ρωα. Ἐ­πιστρφοντας στή γεντειρά του, ἐ­πισκέφθηκε τήν δελφή του Σοφία, ποζοσε ἤ­δη πα­ντρεμνη στή Στεμνί­τσα, καί λί­γο μετά γνώ­ρισε καί νυμφεύ­τηκε τή Στεμνιτσιώ­τισσα Δμητρα Ἀ­ντζᾶ, μέ τήν ποία κι πκτησε ἕ­ξι παιδιά. Ἔ­κτοτε, ἔ­ζησε στήν ὀ­ρεινή Στεμνί­τσα, ἐ­ργα­ζμενος ποκλειστικά ὡς κα­ρα­γκιοζοπαί­κτης κυρως στήν Ἀρκα­δία, ἀλλά καί τή Μεσσηνία καί τήν Ἀ­ργολί­δα. Μνο κα­τά τήν περίοδο τῆς Κα­τοχς, ὅ­ταν κθε ψυχα­γωγία θεωρονταν γιά τόν ἐ­ξα­θλιωμνο οἰ­κονομικά πληθυσμό δυσβάστα­χτη πολυτλεια, ὁ Λ. Κα­ρα­δμας ἐ­γκατλειψε λλά ὄ­χι ἐ­ντελςτόν Κα­ρα­γκιζη, κι φοσιώ­θηκε στό ἐ­πάγγελμα τοῦ κα­λα­τζῆ. Μετά τά δύ­σκολα χρνια ἐ­πα­να­δρα­στηριοποιθηκε ὡς κα­ραγκιοζοπαί­κτης, γιά νά στα­μα­τσει πλέον ριστικά τή δεκαετίατοῦ '60, καί ν’ φσει τήν τελευταία του πνοή, μέ μνιμη σκέψη τήν πα­ρουσα­ση νέων ἔ­ργων, τό 1965. Συγκεντρώ­νοντας μα­ρτυρες Στεμνιτσιωτῶν καί κα­τοί­κων γειτονικῶν χωριν, ἐ­ρευνώντας τή σύ­γχρονη βιβλιογρα­φία τοῦ ἑλληνικοῦ Θεάτρου Κα­ρα­γκιζη, να­τρχοντας σέ ἀρχεῖα συλλεκτῶν καί συλλογές μουσεων πό κα­ρα­γκιοζοπαῖκτες κοντινῶν του χρνων, να­συντί­θεται σιγά-σιγά τό μωσαϊκό τῆς βιογρα­φίας καί κυρως ἐ­ργογρα­φίας τοῦ Λ. Κα­ρα­δμα. Ἄς τό πα­ρα­κολουθσουμε κομμτι-κομμτι.

Οἱ πα­ρα­στσεις Κα­ρα­γκιζη τῆς ἐ­ποχῆς δί­νονταν κα­τά τος χειμερινος μνες ὡς ἐ­πτό πλεστον σέ αἴ­θουσες κα­φενεων καί –­ σπα­νιτερα – σχολείων, ἐ­νῶ τήν περίοδο τοῦ Κα­λοκαιριοῦ σέ πλα­τεῖες κι ἐ­ξοχικά κντρα. Ἀ­κολουθώντας τήν τα­κτική αὐ­τή, ὁ Λ. Κα­ρα­δμας πα­ρουσα­σε τς περιπτειες τοῦ Καρα­γκιζη του κα­τά τος κα­λοκαιρινος μνες τσο στήν πλα­τεία τῆς Στεμντσα­ς, κριβῶς κτω πό τό κα­μπα­να­ριό, ὅ­σο καί σέ ἐ­ξοχικά κντρα, κα­φενεῖα καί μντρες τῆς περιοχς. Ὡς ἐ­παγγελμα­τίας, ὅ­μως, δέν πα­ρλειψε νά περιοδεύ­σει καί στς γύ­ρω περιοχς, κυρως κα­τά τόν Χειμώνα.

Τό δί­κτυο τῶν χωριῶν καίτῶν πλεων ποἐ­πισκεπτταν φαί­νεται πς τό «ἔ­στηνε» μέ βα­σικος γνώ­μονες τήν πστα­ση πό τή Στεμνί­τσα, τή σύ­νδεση τοῦ κθε χωριοῦ ὄ­χι μέ συγκοινωνία, καί κυρως τήν ὕ­πα­ρξη συγγενῶν φί­λων ποθά τόν φιλοξενοσα­ν. Ἐ­πιπλέον, μετά τς πρτες περιοδεῖες, οἱ προηγού­μενες ἐ­μπειρες κινοσαν τά βήμα­τά του στά ἴ­δια δια­φορετικά χωριά, ὅ­που γνώ­ριζε πλέον πσο φιλξενοι ὄ­χι ἦ­ταν οἱ ντπιοι καί πσο νταποκρί­νονταν στό κλεσμά του.

Στς πα­ρα­στσεις του κόβονταν θεωρημνα – ἀπό τήν Ἐ­φορία τῆς Δημητσάνα­ς εἰ­σιτρια, καί πρός ποφυγήν λα­θροθεα­τῶν ὁ χρος γύ­ρω τή σκηνή καί τά κα­θί­σμα­τα τοῦ κοινοῦ, περιφρασσταν μέ κα­ρα­βόπα­να. Κα­τά τήν πγια συνθεια τῶν καλλιτεχνῶν τοῦ Μικροθετρου, βοηθοχρί­ζονται τά μέλη τῆς οἰ­κογενεα­ς. Ἔ­τσι, γιά τς πα­ρα­στσεις ποδί­νονταν στή Στεμνί­τσα, κυρως προπολεμικά, τήν πώ­ληση εἰ­σιτηρων να­λάμβα­νε ἡ σύ­ζυγός του Λ. Κα­ρα­δμα Δμητρα. Ὁ δέ υἱός του Γιῶργος, ἤ­δη πό τς πρτες τξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολεου, τόν βοηθοσε μπροστά καί πί­σω στή σκηνή, στήν ρχή κρα­τώντας στα­θερές κποιες πό τς φιγορες, ἀργτερα μιμού­μενος τή φωνή τῶν Κολλητηριν, καί κποτε δα­νεί­ζοντα­ς ...τόν σβέρκο του γιά νά γνουν ρεα­λιστικτερες οἱ κα­τρα­πα­κιές ποἔ­δινε ὁ Κα­ρα­γκιζης! Μεγα­λώ­νοντας ὁ Γιῶργος Κα­ρα­δμα­ς, νλα­βε ποκλειστικά τήν περί­φρα­ξη τῶν χρων πα­ρστα­σης, τό κλεί­σιμο τῶν συμφωνιῶν μέ τος ἰ­διοκττες τῶν κέντρων καί κποτε μέ ντπιους μουσικού­ς, τό στσιμο τῆς σκηνς, καί τήν ἀνάρτηση τῶν δια­φημιστικῶν φισν, δηλα­δή τῶν ποκα­λού­μενων «­προγραμμτων». Σέ κποιες πα­ρα­στσεις, μα­ζτους, ἕ­νωνε τς δυνμεις του καί ὁ ἄλλος υἱός τοῦ Λμπρου, ὁ Ἀ­ντώ­νης Κα­ρα­δμα­ς. Στς πα­ρα­στσεις ποδί­νονταν στήν Κα­λα­μά­τα, τόν σημα­ντικό ρλο τοῦ βοηθοῦ να­λάμβα­νε ὁ ἕ­τερος υἱς, Θεδωρος Κα­ρα­δμα­ς, ὁ ποῖος καί ζοσε στή Μεσσηνία, κοντά στόν θεῖο του Χρστο.

Τά πμενα χρνια, εἰ­δικά γιά τς πα­ρα­στσεις τῆς Τρί­πολης καί Στεμντσα­ς, στόν ρλο τῶν βοηθῶν θά ἐ­ναλλάσσονται μετα­ξλλων ὁ γα­μπρός του Ν. Βρεττός κα­θς καί τά ἐγγνια του Μιχλης καί Λμπρος Μα­ζα­ρκος. Γιά τς περιοδεῖες ξιοποιονταν κα­τά κύ­ριο λγο ἕ­να ποδλα­το, στό ποῖο φορτώ­νονταν καί οἱ βα­λί­τσες μέ τά σύ­νεργα τῆς τχνης, τά τοπικά λεωφορεῖα, ἐ­νῶ γιά τόν φωτισμό τῆς σκηνς, ὅ­που δέν ὑ­πῆρχε ρεμα, χρησιμοποιονταν τρεῖς λμπες σετιλί­νης. Ἡ μουσική τῆς πα­ρστα­σης προερχταν γιά τήν μέν ἔ­να­ρξη πό κουρδιστό γραμμφωνο, ἐ­νῶ τά τρα­γού­δια εἰ­σδου τῶν ρων ἑρμνευε ζωντα­νά ὁ Λ. Κα­ρα­δμα­ς, κποτε συνοδευμενος καί από μικρή ζωντα­νή ὀ­ρχστρα μέ βιολκαί κλα­ρί­νο. Συχνά δέ, φνοντας τόν κστοτε βοηθό του νά κρα­τᾶ στα­θερά τς φιγορες, ἔ­παιζε ὁ ἴ­διος μπουζού­κι κιθάρα, ἐ­νῶ σβηστες πα­ρα­μνουν καί οἱ μνμες πό τήν ἑρμηνεία τῆς κρης του, τῆς Βού­λας Κα­ρα­δμα, στό τρα­γού­δι, κα­τά τήν πα­ρστα­ση τοῦ «­Χοροῦ τοῦ Ζα­λόγγου». Οἱ περιοδεῖες ποπρα­γμα­τοποιοντα­ν ἄλλοτε δια­ρκοσαν μία ἤ δο μρες, κι ἄλλοτε, νλογα μέ τήν ντα­πκριση τοῦ κοινοῦ, κμα καί μήνα ὁλκληρο. Συνηθστεροι στα­θμοἐ­κτός τῶν μεγλων κντρων, Τρί­πολης, Μεγα­λπολης καί Κα­λα­μτα­ς, ἦ­ταν οἱ περιοχές Στενό, Ἅ­γ. Βα­σί­λειος, Νεοχώ­ρι, Ζευγολα­τιό, Δημητσνα, Ἑλληνικό, Βυτίνα, Χωρμη, Πα­ρθνι, Ἐ­λαιοχώ­ρι, Κάψια, Λεβί­δι, Μα­γού­λια­να, Ἁ­λωνί­σταινα, Λιμποβί­τσι, Μελιγα­λς, χλα­δκα­μπος, Λιγουριό.

πντηση στό τεἴ­δους στορες πα­ρουσιζονταν μετά τό τρί­το χτύ­πημα τοῦ κουδουνιοῦ τοῦ Λ. Κα­ρα­δμα ἀποτελεῖ μιά σημα­ντική πτυχή τῆς δρσης του, ἀλλά καί τοῦ Ἑλληνικοῦ Θετρου Κα­ρα­γκιζη ν γνει. Ὁ Λ. Κα­ρα­δήμα­ς, σύ­μφωνα μέ μα­ρτυρες οἰ­κεων του κα­τγρα­φε σέ μικροῦ σχμα­τος σχολικά τετρδια τά ἔ­ργα ποπα­ρουσα­ζε, ἀλλά καί τά συνοδευτικά τρα­γοδια, γεγονός ἐ­νδεικτικό τοῦ ἐ­παγγελμα­τισμοῦ καί τῆς μεθοδικτητάς του. Κα­θς ἡ ἔ­ρευνα γιά τήν εὕ­ρεση τῶν τετρα­δων αὐ­τῶν δέν ἔ­χει κμα ἀποδσει καρπού­ς, ὁ μνος τρπος γιά νά να­συστα­θεῖ τό δρα­μα­τολγιο του εἶ­ναι οἱ μα­ρτυρες ὅ­σων πα­ρα­κολουθοσαν πα­ρα­στσεις του, κα­θς καί τά σωζόμενα σύ­νεργά του. Ἀ­πό τό σύ­νολο μα­ρτυριῶν καί ἀντικειμνων προκύ­πτουν παραστσεις κωμωδιν, ὅ­πως «Ὁ Κα­ρα­γκιζης μγος», Ὁ μπα­ρμπα-Γιργος δμα­ρχος», Ὁ Κα­ρα­γκιζης συντα­γμα­τάρχης», Ὁ Κα­ρα­γκιζης μέ τό ζρι για­τρς», Ὁ γμος τοῦ μπα­ρμπα-Γιώ­ργου καί ὁ Κα­ρα­γκιζης νύ­φη», Ὁ Κα­ρα­γκιζης στροναύ­της», «­Τό ναυγιο τοῦ μπα­ρμπα-» κ.ἄ. Δέ λεί­πουν φυσικά καί τά περί­φημα ἡρωικά ἔ­ργα, ὅ­πως Ἀ­ρμα­τολοκαί κλέφτες», «­Κα­πετν-Γκρς», «­Κα­τσα­ντώ­νης», Ἔ­ξοδος τοῦ Μεσολογγου», «Ἀθα­νσιος Διά­κος», Οἱ ἱππτες τῶν ρέων», Ἄς τόν κρί­νει ὁ Θες», Ἀ­λή Πα­σάς καί κυρα-Φροσύ­νη» κ.ἄ.

Πα­ράλληλα, νμεσα στά ἔ­ργα ποπα­ριστνονταν στή σκηνή τοῦ Λ. Καρα­δμα ξεχωρί­ζουν κποια μέ στοιχεῖα μυστηρου καί–ἀγα­πημνα γιά τήν ἐ­ποχήμοτί­βα δια­βόλου καί πλα­σμτων τῆς φα­ντα­σα­ς, ὅ­πως Ἡ μγισσα τοῦ νεκροτα­φεου Ρα­φίνα, ὁ Σα­τα­νάς λυκάνθρωπος καί ὁ Κα­ρα­γκιζης στυνομικς», «­Νεκρά ζώ­σα», Ἡ ληστεία τοῦ κα­ζί­νου καί ὁ Κα­ρα­γκιζης βρικόλα­κα­ς», Ὁ Διάβολος στό μπουκλι», «­Κλα­ση καί Πα­ρδεισος», Ἡ Ὀρφανή τῆς Χου», «­Τό στοιχειωμνο δντρο» κ.ἄ. Τόν κα­τλογο αὐ­τό, ἔ­ρχεται νά συμπληρώ­σει ὁ δημοφιλής «­Μέγας Ἀ­λξα­νδρος καί ὁ κα­τα­ρα­μνος ὄ­φις», τό ἐ­πί­καιρο «­Δρά­μα τοῦ Ἀ­θα­να­σπουλου», ἀλλά καί δο πό τά πα­λιτερα ἔ­ργα τοῦ ἑλληνικοῦ δρα­μα­τολογου, Ἡ «­Γενοβέφα» καί τό ἔ­ργο Ὁ ουστινιανός καί ἡ τύ­φλωση τοῦ στρα­τηγοῦ Βελισριου».

Μελετώντας τόν πα­ρα­πνω κα­τλογο ἔ­ργων, μπορεῖ κα­νες ν’ νιχνεύ­σει τά πρτυπα τοῦ Στεμνιτσιώ­τη κα­ρα­γκιοζοπαί­κτη: πα­ρα­στσεις τοῦ δα­σκάλου του . Μόλλα, ἀλλά καί κυρως Πελοποννσιων συνα­δέλφων του (Βα­σλαρου, Μνου κ.ἄ.), λαϊκά φυλλδιατ ῆς ἐ­ποχῆς φυλλδια μέ στορες Καρα­γκιζη, πα­ρα­στσεις Θετρου καί Φα­σουλῆ, προβολές κινημα­τογρα­φικῶν ἔ­ργων καί τρα­γουδιῶν τῆς ἐ­ποχς, στοιχεῖα τῆς ἐ­πικαιρτητας καί γεγοντα τῆς κα­θημερινῆς ζωῆς τῶν χωρικν. Τά τελευταα μλιστα τά ἐ­κμαίευε μέ διαί­τερη μαεστρία, κολουθώντας τήν πγια τα­κτική τῶν ἐ­παγγελμα­τιῶν κα­ρα­γκιοζοπαικτν: κερνώντας δηλα­δή τος ντπιους στό κα­φενεῖο τοῦ χωριοῦ καί συζητντας τχα ἀνμελα, ἀλλά στήν πρα­γμα­τικτητα μα­θαί­νοντας τά νέα τοῦ τπου. Τό ἴ­διο κιλας βρδυ ὁ μικρκοσμος τῶν σκιῶν του, πρός ἔ­κπληξη καί τέρψη τῶν θεα­τῶν, θά να­φερταν στά θμα­τα αὐ­τά.

Προκειμνου νά ζωντα­νέψουν ὅ­λα τά πα­ρα­πνω στό πα­ν, ὁ Λ. Κα­ρα­δήμα­ς, κα­τα­σκεα­σε μνος του περί­τεχνες φιγορες καί σκηνικά. Οἱ περίοδοι δημιουργίας του θά μποροσαν νά χωριστοῦν συμβα­τικά σέ δο. Κα­τά τήν πρώ­τη περίοδο, οἱ φιγορες του εἶ­ναι κα­τα­σκευα­σμνες ὡς ἐ­πτό πλεστον πό χα­ρτνι καί κποτε ζωγρα­φισμνες μνο τή μία πλευρά. Τά σκηνικά του εἶ­ναι χάρτινα, μεγλων δια­στσεων, ἐ­νῶ δέν λεί­πουν καί τά μικρτερων δια­στσεων φτια­γμνα από χα­ρτνι. Οἱ βρα­χίονες μέ τος ποους κινονται οἱ φιγορες εἶ­ναι εὐ­λύ­γιστο σύ­ρμα, καί συνθως εἶ­ναι στερεωμνοι μέ ττοιο τρπο ὥ­στε ὁ κα­ρα­γκιοζοπαί­κτης νά τς κινεῖ κτωθεν. Ἡ συνα­ρμολόγηση τῶν μελῶν κθε φιγού­ρας ἐ­πιτυγχνεται μᾶλλον μέ σπγκο, ἀλλά κάποτε καί μέ βί­δα καί πα­ξιμδι.

Κα­τά τή δεύ­τερη, πιό ἐ­ξελιγμνη περίοδο δημιουργίας τοῦ Λ. Καραδήμα, οἱ φιγορες κα­τα­σκευζονται πό δέρμα καί χρωμα­τί­ζονται μέ σινική μελάνη. Ἐ­ξαιρετικές εἶ­ναι καί οἱ σκα­λιστές φιγορες του χα­ρτνι μικτά ὑ­λικά (γιά πα­ρδειγμα χα­ρτνι καί δέρμα), τῶν ποων τά σκα­λί­σμα­τα κα­λύ­πτονται πό ζωγρα­φισμνο ὕ­φα­σμαχρωμα­τιστό χα­ρτ. Φαί­νεται μλιστα πς πειρα­μα­τί­ζεται καί μέ νέα ὑ­λικά, κα­θς δέ λεί­πουν καί φιγορες πλα­στικό. Οἱ βρα­χίονες κί­νησης τῶν φιγουρῶν εἶ­ναι πλέον ξύ­λινοι καί ἐ­φπτονται μέ αὐ­τές μσῳ τῆς περί­φημης σού­στα­ς, τοῦ ἐ­ξα­ρτμα­τος ἑλληνικῆς εὐ­ρεσιτεχνα­ς, ποἐ­πιτρπει πλέον στς φιγορες καί τήν ὄ­πισθεν κί­νηση, ἀλλά παιτεῖ τό δο ψεων ζωγρφισμά τους. Ἡ σύ­νδεση τῶν μελῶν τῆς φιγού­ρας γί­νεται κα­τά βάση μέ θηλυκωτά καψού­λια ὑ­ποδημτων, γνωστά ὡς «­τρούκ». Γιά τά σκηνικά καί τς ρεκλμες του ξιοποιεῖ εὑ­ρέως τό ὕ­φα­σμα. Στά δέ πρτυπα τῶν σκηνικῶν του, θά πρπει ἐ­κτός τῶν ντί­στοιχων σκηνικῶν συνα­δλφων του νά συμπεριληφθοῦν τσο κτρια καί φυσικές ὀ­μορφιές τῶν περιοχῶν ποἐπισκεπττα­ν, ὅ­σο καί ἁ­γιογρα­φες ἐκκλησιν. Τς τελευταες φαί­νεται πς τς ξιοποίησε ἰ­διαί­τερα στά ἔ­ργα μέ τά μυστηρια­κά μοτί­βα καί τς ναπα­ρα­στσεις τῆς Κλα­σης. Στό καλλιτεχνικό κομμτι τῆς πα­ρστα­σης, προκειμνου τό ποτλεσμα νά εἶ­ναι ἀρτιτερο, ἔ­ρχεται νά προστεθεῖ καί τό τεχνικό: μα­ζμέ τά λιτά ἐ­ργα­λεῖα, ἕ­να πλθος ὀ­πτικοα­κουστικῶν τεχνα­σμτων («ἐ­φφέ»). Εὑ­ρεσιτεχνες δηλα­δή ποχρησιμοποιονται κα­τά κρον στὸ Ἑλληνικό Θέα­τρο Κα­ρα­γκιζη δέν φνουν διφορο τόν Λ. Κα­ρα­δμα· ἐ­νδεικτικά, ἡ κθοδος τοῦ μπα­ρμπα-Γιώ­ργου πό τή στνη στήν πλη συμβολί­ζεται μέ τος ἤ­χους κουδουνιῶν κοπα­διοῦ. Οἱ μονομα­χες τῶν ρων γί­νονται ὑ­πό τος ἤ­χους μα­σιᾶς λλων σιδερικῶν ποχτυπιονται προκειμνου ν’ ποδώ­σουν μέ πειστικό τρπο μιά ξιφομα­χία, ἐ­νῶ τήν ἐ­μφνιση τοῦ δια­βόλου, τοῦ κα­τα­ρα­μνου Ὄ­φη καί τῶν λοιπῶν φα­ντα­σια­κῶν πλα­σμτων συνοδεουν προοικονομοῦν σφυρί­γμα­τα κα­λμια δια­φορετικῶν μεγεθν.

Ὡς πρός τήν ψη, τό χα­ρα­κτηριστικτερο τχνα­σμα εἶ­ναι αὐ­τό της – ὁλσωμης μή – «ἀποθέωσης», τῆς ζωντα­νῆς δηλα­δή να­πα­ρστα­σης τῆς πιό ἐ­ντυπωσια­κῆς σκηνῆς τοῦ ἔργου, ἡ ποία συνηθιζταν στά ρωικά ἔ­ργα. Ἔ­τσι, ὅταν τό πα­ντ ῆς σκηνῆς κα­τεβαί­νει, οἱ θεα­τές βλπουν τή σού­βλα τοῦ Ἀ­θα­νάσιου Δικου καί τή χα­ρτοννια φιγού­ρα του νά καί­γεται, ἐ­νῶ λί­γο μετά δέν  ἔ­χει μεί­νει πα­ρά μνο ὁ σκελετός του. Κτι ντί­στοιχο συμβαί­νει, ὅ­ταν τό πα­νκα­τεβαί­νει καί οἱ Σουλιώ­τισσες πφτουν πό τό Ζλογγο. Στήν ἴ­δια κα­τηγορία ἔ­ργων, τό αἷ­μα τῶν ρων ποπιτσιλάει μέ ὁρμή τή σκηνή δέν εἶ­ναι πα­ρά κόκκινη μπογιά, μέ τήν ποία βοηθός «­ρα­ντί­ζει» τό λευκό πα­ντήν κα­τάλληλη στιγμή. Στά ἴ­δια πλαί­σια, ὁ ποκεφα­λισμός ἀνθρώ­πων καί ζων γί­νεται ρεα­λιστικτερος μέ τή σύ­νδεση καί τα­χεία ἀποσύ­νδεση μελῶν τῆς φιγού­ρα­ς. Τλος ὁ Κα­ρα­γκιζης –­καί λλες χα­ρα­κτηριστικές φιγοῦρες μέ τή βοθεια ἑνός μεγλου κομμα­τιοῦ σπγκου κι μικροῦ λστιχου μπορεῖ ν’ νοιγοκλεί­νει τό στμα του, εὕ­ρημα ποδέ συνα­ντται πλέον στς μρες μα­ς, ἀλλά πού βεβαιωμνα χρησιμοποιοσαν τήν ἐ­ποχή ἐ­κεί­νη κάποιοι πό τος ὑ­πλοιπους μα­θητές τοῦ . Μόλλα, Πελοποννσιοι κι Ἀ­θηναῖοι κα­ρα­γκιοζοπαῖκτες.

Τό πλθος τῶν τεχνα­σμτων αὐ­τν, ἀλλά κυρως τῶν ἔ­ργων ποπα­ρουσα­ζε ὁ Λ. Κα­ρα­δμα­ς, τῆς ποικιλίας φιγουρῶν καί τεχνικν, τοῦ γλιου καί τῆς γωνίας ποπροκα­λοσε σέ μικρος καί μεγλους φί­λους τοῦ Κα­ρα­γκιόζη, ἐ­πσχεδόν τέσσερις δεκαετίες, ποτελεῖ τή σημα­ντικτερη προσφορά του. Προσφορά ὄ­χι μνο στήν ψυχα­γωγία τῆς Στεμνί­τσας καί τῆς Ἀ­ρκα­δίας ν γνει, ποἐ­ξα­ργυρώ­θηκε μέ τή βιωσιμτητα τῆς πολυμελοῦς οἰ­κογνειας του, ἀλλά καί προσφορά στς σελί­δες τοῦ Ἑλληνικοῦ Θετρου Κα­ρα­γκιζη, ποἐμπλουτί­ζονται. Ἄν καί τήν τχνη τοῦ Λ. Κα­ρα­δμα συνχισε μνο γιά λί­γο καιρό μονα­χός του ὁ υἱός του Γιῶργος, ἡ γπη τῆς οἰ­κογνειας καί τῶν ἀλλοτινῶν θεα­τῶν του δια­τηρεῖ ζωντα­νές τς να­μνσεις τοῦ ἔ­ργου του. Τό Λαογρα­φικό Μουσεῖο τῆς Στεμνί­τσα­ς, μέ πρωτοβουλία τοῦ ζεύ­γους Σαβ­βοπούλου καί γενναιδωρη προσφορά τῆς οἰ­κογνειας τοῦ κα­ρα­γκιοζοπαί­κτη, πα­ρουσιζει σμερα μσα ἀπό τς φιγορες, τά σκηνικά καί τς ρεκλμες

ΑΝΘΗ Γ. ΧΟΤΖΑΚΟΓΛΟΥ
Από το περιοδικό «Διοτίμα» Τεύχος 2
10/03/2006

 

 

 
© 2021 Arcadians
Joomla! is Free Software released under the GNU General Public License.